MENÜ ☰
Volimax
Benim de şirketim var | trink
Kadıköy Gazetesi » Yazarlar » İbn Baytar- Botanik bilgini
Nazan Şara Şatana
İbn Baytar- Botanik bilgini



 

Müslüman Tarım Devriminin en büyük botanikçilerinden…

 

 

*

 

İbn el-Baytar

 

(İbn Baytar, İbni Baytar),

 

Tam künyesi ile Ebu Muhammed Abdullah bin Ahmed bin el-Baytar

 

( d. 1197 – ö. 1248)

 

Arap bilim adamı, botanikçi, eczacı ve hekim…

 

Endülüs‘ün en önemli bilim adamlarından…

 

 

*

 

 

 

Sizlere bir Arap bilim adamından söz etmek istiyorum.

 

Endülüs’te yetişen büyük Müslüman botanik âlimi ve eczâcıdan.

 

 

O aynı zamanda bir şifacı ve gezgin. Değişik bitkileri bulmak için devamlı dolaşan bir seyyah…

 

 

Bütün İslam ülkelerinden bitkiler toplayan, Kitab el-Cami’fi el-Adviyye el-Müfredah

 

Adlı kitapta bunları yazan İbn Baytar’ın bu eseri botanik otoritesi olarak uzun zamanlar okunmuş, dikkate alınmış ve yararlanılmış. Kitap o kadar önemli olmuşki, eczacılıkta bu bitkilerden yararlanılmış. 300 bitkiyi İbn Baytar, 1400 farklı bitki ve ilacın ansiklopedik tanım ve tariflerine de bu kitapta yer vermiştir.

 

Bu kitap 1758 yılında Latinceye çevrilmiş. Bu katipta ayrıca kendinin buluşlarından başka; 150 Arap, 30 Yunan’ında buluşlarına yer verilmiş. Botanik ilminin gelişmesine tesiri olmuş.

 

 

Eser, dört cüz (bölüm)müş.

 

Eserde, bitkiler, mâdenler ve hayvanlardan elde edilen ilâçlar alfabetik sırayle anlatılmaktaymış.

 

Eser, 16. asrın ortalarına kadar yazılan en önemli ilâç kitabıymış.

 

Eserde aynı zamanda gıdâ çeşitlerine de yer verilmiş…

 

Bitkilerin isimlerinin Arapçasının yanında, Farsça, Fransızca, Lâtince ve Berberî dilleriyle yazılışlarının da verildiği eser, Aydınoğullarından Umur Beyin emriyle özet olarak Türkçeye tercüme edilmiş…

 

Bu tercümenin bir nüshası İstanbul Üniversitesi Kütüphânesi Yazma Eserler Bölümünde 1204 numarada kayıtlıymış.

 

Eser, 1875 senesinde Kâhire’de basılmış…(alıntı)

 

 

Ona gezgin denmesinin nedeni; bitkiler için dolaşmasından kaynaklanıyormuş. İslam’a ait yerlerin nerede ise bir çoğuna gitmiş. Gittikleri yerlerin bir kısmı:

 

 

Afrika’nın kuzey sahilinden Anadalu’ya,

 

Bugia (bugün Bejaia),

 

Konstantinopolis’e, (bugünkü İstanbul),

 

Adalia (bugünkü Antalya),

 

Tunus, Trablus gibi yerleri gezmiş…

 

 

Endülüs’lü olan İbn Baytar bu yerleri gezmek bilinmeyen bitkileri toplamak için 1219 tarihinde memleketinden ayrılmış.

 

 

&

 

 

İbn Baytar, Endolos’te 12 yüzyılın sonlarında doğmuş. Babası baytar – veteriner olduğu için İbn-i Baytâr ismi ile ünlü olmuş.

 

Dönemin ünlü botanikçisi Málaga’lı Ebu Abbas el-Nebati‘den botanik dersleri almış.

 

Hocası ile İspanya’yı gezmiş, bununla da kalmamış İspanya yakınlarını da dolaşmışlar ve bitki örnekleri almışlar.

 

 

Bitkileri yerinde inceliyormuş. İncelediği bitkinin, yetiştiği yeri, toprağı, o bitkinin büyümesindeki etkisini hesaplıyormuş.

 

O dönemlerde yetişen botanikçiler buldukları bitkilerin eczacılıkta kullanılması içinde çalışıyorlarmış.

 

İbn Baytar’ın şifacı olması ve işinde çok iyi olması Eyyubi sultanı el-Kamil‘in dikkatini çekmiş, onu yanına almış. Orada; baş şifalı bitki uzmanı olarak çalışmaya başlamış. Sultanla onun fethettiği yerlere de gitmiş, bitki örnekleri toplamış, eczacılıkta nelerin kullanacağı konusunda çalışmalar yapmış.

 

Şam’da 1248 yılında vefat etmiş…

 

 

Bugün elimizde olan kıymetlerin farkında bile değiliz.

 

Doktora muayyene oluyoruz, eczaneden ilacımızı alıyoruz ve kullanıyoruz. O kadar!

 

O ilaçları yapmak için ne ömürler harcanmış yâda değerlendirilmiş. Değerlendirilmişki hala onlardan söz ediyoruz.

 

Değerlendirilmişki onlara Allah rahmet eylesin diyoruz…

 

 

Nazan Şara Şatana

 

📆 07 Ocak 2014 Salı 15:36   ·   💬 0 yorum   ·   ⎙ Yazdır

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

ABS Kör Kalıp

KADIKÖY'DE HAVA

İSTANBUL

BLOG

YAZARLAR

RÖPORTAJLAR

ANKET

Üzgünüm, şu anda etkin anket yok.

PUAN DURUMU - SÜPER LİG

Sıra Takım O G B M A Y Av. P Eleme veya küme düşme
1 Beşiktaş 40 26 6 8 89 44 +45 84[a] 2021-22 UEFA Şampiyonlar Ligi grup aşaması
2 Galatasaray 40 26 6 8 80 36 +44 84[a] 2021-22 UEFA Şampiyonlar Ligi ikinci eleme turu
3 Fenerbahçe 40 25 7 8 72 41 +31 82 2021-22 UEFA Avrupa Ligi play-off turu
4 Trabzonspor 40 19 14 7 50 37 +13 71 2021-22 Avrupa Konferans Ligi üçüncü eleme turu
5 Sivasspor 40 16 17 7 54 43 +11 65 2021-22 Avrupa Konferans Ligi ikinci eleme turu
6 Hatayspor 40 17 10 13 62 53 +9 61
7 Alanyaspor 40 17 9 14 58 45 +13 60[b]
8 Fatih Karagümrük 40 16 12 12 64 52 +12 60[b]
9 Gaziantep 40 15 13 12 59 51 +8 58
10 Göztepe 40 13 12 15 59 59 0 51
11 Konyaspor 40 12 14 14 49 48 +1 50
12 Başakşehir 40 12 12 16 43 55 -12 48[c]
13 Çaykur Rizespor 40 12 12 16 53 69 -16 48[c]
14 Kasımpaşa 40 12 10 18 47 57 -10 46
15 Yeni Malatyaspor 40 10 15 15 49 53 -4 45
16 Antalyaspor 40 9 17 14 41 55 -14 44
17 Kayserispor 40 9 14 17 35 52 -17 41
18 BB Erzurumspor 40 10 10 20 44 68 -24 40 2021-22 1. Lig
19 MKE Ankaragücü 40 10 8 22 46 65 -19 38[d]
20 Gençlerbirliği 40 10 8 22 44 76 -32 38[d]
21 Denizlispor 40 6 10 24 38 77 -39 28

BAĞLANTILAR